100% vruchtensap en suiker

De term 'suikers' omvat alle enkelvoudige koolhydraten, monosachariden en disachariden die van nature aanwezig zijn in voedingsmiddelen en die worden toegevoegd tijdens het productieproces. Heel fruit en vruchtensap bevatten meestal enkelvoudige suikers in de vorm van fructose, maar ook glucose en sucrose. 

De suikers in 100% vruchtensap zijn altijd afkomstig van de vruchten waaruit het sap werd geperst – ze worden nooit toegevoegd.  

Suikers in fruit 

De nutritionele samenstelling van fruit hangt af van diverse factoren, zoals de botanische soort en cultuurvariëteit, het klimaat tijdens het rijpingsproces en de manier waarop het fruit wordt opgeslagen en bewaard. Fruit is doorgaans een belangrijke bron van koolhydraten in de vorm van enkelvoudige suikers en voedingsvezels. In het geval van heel fruit bestaat het leeuwendeel van de enkelvoudige suikers uit fructose, gevolgd door glucose en sucrose (een gecombineerde glucose- en fructosemolecule). Het gehalte en de verhouding van deze enkelvoudige suikers varieert aanzienlijk naargelang de fruitsoort. Zo is het totale suikergehalte het hoogst bij kersen, druiven, mango's, granaatappels, vijgen en bananen. Bij bananen is de hoeveelheid zetmeel bovendien goed voor 10% van alle beschikbare koolhydraten. 

 Suiker in 100% vruchtensap 

In overeenstemming met de Europese wetgeving bevat 100% vruchtensap nooit 'toegevoegde' suikers, maar heeft het wel een suikergehalte dat overeenstemt met dat van de vrucht waaruit het sap werd geperst (gemiddeld ongeveer 24 g per standaardportie van 200 ml). Vruchtensap bevat met name fructose, maar het gehalte kan sterk variëren omdat het per portie min of meer overeenkomt met dat van de vrucht waaruit het sap werd geperst (0,5 tot 7 g per 100 g). Vruchtensap op basis van fruit met een hoger suikergehalte bevat dus ook meer suiker dan vruchtensap van minder suikerrijke fruitsoorten.  

Classificatie van suikers 

De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) classificeert enkelvoudige suikers als 'intrinsieke suikers' (de suikers die van nature aanwezig zijn in de intacte structuur van fruit en groenten), 'melksuikers' (lactose en galactose) en 'vrije suikers' (mono- en disachariden die door de producent, de kok of de consument worden toegevoegd aan voedingsmiddelen en dranken, maar ook suikers die van nature aanwezig zijn in honing, siroop en (on)geconcentreerd vruchtensap). 

Andere Europese landen classificeren suikers dan weer op een andere manier (bv. toegevoegde suikers tegenover enkelvoudige suikers).  De Europese wetgeving verbiedt de toevoeging van bewaarmiddelen, suikers en smaakstoffen aan 100% vruchtensap, terwijl ook het suikergehalte niet mag worden gereduceerd. Niettemin classificeert de WGO de natuurlijke suikers in vruchtensap als 'vrije suikers'.   

Aanbevelingen om de suikerinname te beperken
 
De WGO raadt aan om de consumptie van vrije suikers te beperken tot maximaal 10% van de dagelijkse energie (wat overeenkomt met ongeveer 50 g/dag in een dieet van 2000 kcal). Op basis van de Italiaanse LARN-norm mag de totale consumptie van enkelvoudige suikers niet hoger liggen dan 15% energie (wat overeenkomt met 75 g in een dieet van 2000 kcal). De voedingsnorm benadrukt bovendien dat het belangrijk is om de consumptie van toegevoegde suikers en fructose zo laag mogelijk te houden. In het Verenigd Koninkrijk krijgen consumenten het advies om maximaal 5% van hun dagelijkse energie uit vrije suikers te halen, wat overeenkomt met ongeveer 27 g/dag. De Nederlandse instanties raden dan weer aan om minder dan 20% van de dagelijkse energie uit toegevoegde suikers te halen, terwijl de Scandinavische landen een limiet van 10% hanteren voor het aandeel van toegevoegde suikers in de totale dagelijkse energie.  De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid herbekijkt momenteel de referentie-inname voor duikers. 

De impact van vruchtensap op de suikerconsumptie 

Tegen de verwachtingen in toonden observatiestudies bij kinderen en adolescenten aan dat een hogere consumptie van vruchtensap doorgaans gepaard gaat met een lagere inname van enkelvoudige suikers. Dat kan het gevolg zijn van ander eet-en drinkgedrag dat samengaat met het drinken van vruchtensap, zoals een lagere consumptie van snoepgoed of met suiker gezoete dranken.  

De UK National Diet and Nutrition Survey zoomde in op de impact van de consumptie van 100% vruchtensap op de inname van niet-melkintrinsieke suikers, en een secundaire analyse van deze enquête bracht een ander patroon aan het licht. Volwassenen die dagelijks 1 tot 150 ml vruchtensap consumeerden, namen gemiddeld 1% meer suiker in dan wie dat niet deed – een lichte, maar niettemin statistisch relevante stijging. Dat was echter niet het geval bij tieners: hun suikerinname lag min of meer even hoog, ongeacht of ze dagelijks al dan niet tot 150 ml vruchtensap consumeerden. Het was bovendien opmerkelijk dat de suikerinname van de deelnemers die geen vruchtensap dronken, nog altijd meer dan 10% van hun dagelijkse energie bedroeg. 

De richtlijnen voor de inname van suikers zijn strikt, maar het vermijden van vruchtensap lijkt de consument alvast niet te helpen om die richtlijnen te halen. Volgens een verdere secundaire analyse van de enquête vertaalde de ietwat hogere suikerinname bij volwassenen zich tot slot niet in een hogere Body Mass Index (BMI). 

Gezondheidseffecten van 100% vruchtensap 

Bij een matige consumptie ligt de hoeveelheid enkelvoudige suikers in 100% vruchtensap aanzienlijk lager dan het gehalte dat als schadelijk voor de gezondheid wordt beschouwd. Niettemin mogen we niet vergeten dat deze suikers moeten worden opgeteld bij de suikers uit andere bronnen: het leeuwendeel van de suiker in het gemiddelde dieet komt uit gezoete producten (taartjes, snoepgoed, desserts) en met suiker gezoete dranken. In Europa draagt 100% vruchtensap 1-8% bij aan de inname van toegevoegde/vrije suikers voor volwassenen, en 1-12% voor kinderen en adolescenten.  

Bepaalde onderzoeksresultaten wijzen ook op enkele gunstige gezondheidseffecten van vruchtensap, vooral voor wat betreft het lipidenprofiel en de bloeddruk. Er bestaat slechts weinig bewijs waaruit blijkt dat 100% vruchtensap het risico op obesitas en diabetes zou verhogen, op voorwaarde dat het vruchtensap matig wordt geconsumeerd (150-200 ml/dag) en kadert in een gevarieerd en evenwichtig voedingspatroon. 

De weinige beschikbare studies rond de mogelijke effecten van vruchtensap op cardiovasculaire aandoeningen en kanker suggereren een neutrale impact. Er bestaat ook geen significant bewijs dat de consumptie van fruit of 100% vruchtensap gepaard gaat met cariës, tenzij kinderen al op jonge leeftijd regelmatig vruchtensap uit een flesje krijgen. 

Tijdens een systematische review van de beschikbare onderzoeksresultaten kon het UK Scientific Advisory Committee on Nutrition tot slot niet sluitend vaststellen dat 100% vruchtensap een negatief effect heeft op de algemene gezondheid, het lichaamsgewicht, een gewichtstoename, cardiovasculaire aandoeningen of het risico op diabetes type 2. 


Conclusie 
Het suikergehalte van 100% vruchtensap is min of meer gelijk aan het suikergehalte van het fruit waaruit het sap werd geperst. Uitgaande van de beschikbare studies drinken kinderen en adolescenten die meer toegevoegde suikers blijken te consumeren, het minst vruchtensap. Bij een matige inname volgens de voedingsrichtlijnen draagt 100% vruchtensap niet significant bij aan een hogere suikerinname. Het is belangrijk op te merken dat volgens de Europese wetgeving het natuurlijke suikergehalte van 100% vruchtensap niet kunstmatig mag worden verhoogd of verlaagd.

Referenties

[2] Serpen JY (2012)

Comparison of sugar content in bottled 100% fruit juice versus extracted juice of fresh fruit. Food Nutr Sci 3: 1509-1513

[4] LARN – Livelli di Assunzione di Riferimento di Nutrienti ed energia per la popolazione Italiana. IV Revisione. SICS Ed. 2014

[5] SACN (2015) Carbohydrates and health. Public Health England

[6] Diewertje S et al. (2016)

Total, free, and added sugar consumption and adherence to guidelines: The Dutch National Food Consumption Survey 2007–2010. Nutrients 8: 70

[7] Gibson S & Boyd A (2009)

Associations between added sugars and micronutrient intakes and status: further analysis of data from the National Diet and Nutrition Survey of Young People aged 4 to 18 years. Br J Nutr 101: 100-7

[8] O’Connor L et al. (2013)

Dietary Energy Density and its association with the nutritional quality of the diet of children and teenagers. J Nutr Sci 2: e10, 1-8

[9] Gibson S & Ruxton CHS (2016)

Fruit juice consumption is associated with intakes of whole fruit and vegetables, as well as non-milk extrinsic sugars: a secondary analysis of the National Diet and Nutrition Survey. Proc Nutr Soc 75 (OCE3): E259

[10] Gibson S et al. (2015)

Ann Nutr Metab 67 (supp1): abstract 149/1262

[11] Azaïs-Braesco V et al. (2017)

A review of total & added sugar intakes and dietary sources in Europe. Nutrition Journal 16: 6